30 september is Wereld Olijfolie Dag, en dat is voor mij een goede reden om eens even na te denken over olijfolie, hoe gezond het is, wat je verwacht en wat je vaak niet krijgt. Een paar weken geleden stond in Het Nieuwsblad verontrustend nieuws: een Nederlandse expertise-groep testte olijfolies uit de supermarkt. Zij stelden vast dat bij een van de flessen helemaal geen echte olijfolie zat, maar iets anders — een goedkopere olie, pure fraude. En bij ongeveer de helft van de andere flessen was de kwaliteit beduidend minder dan wat je van ‘extra vierge’ verwacht: ze voldeden niet voor honderd procent aan de eisen van de hoogste klasse.

Want laat me eerst even uitleggen wat ‘extra vierge’ precies betekent. Extra vierge olijfolie (EVOO) is de hoogste kwaliteitsklasse. Dat wil zeggen: olie van de eerste persing van olijven, uitsluitend mechanisch verkregen, zonder chemische raffinage of verhitting boven bepaalde limieten. De zuurgraad moet lager zijn dan 0,8 % en de olie mag geen defecten vertonen qua geur en smaak — hij moet fruitig zijn, een lichte bitterheid en een beetje pit hebben. Alles wat je proeft moet zuiver zijn, dat je bijna het grasige of het bladige van de olijf voelt. Bewaren, verpakken, transport, oogstmoment — alles telt mee.

Olijfolie is fantastisch: gezond vet, rijk aan antioxidanten, goed voor hart‐ en bloedvaten, vol smaak, ideaal om koud te gebruiken bij salades, brood, of om af te werken. Wanneer hij van hoge kwaliteit is, voegt hij echt iets toe qua aroma en beleving. Maar voor die meerwaarde moet je vertrouwen kunnen hebben in wat er op het etiket staat. En daar zit vaak het probleem.

Want jammer genoeg blijken de controles in Europa (en daarbuiten) niet altijd streng genoeg te zijn om fraude uit te sluiten. Producenten, importeurs en supermarkten gebruiken soms vage vermeldingen (“olijfolie uit de EU”, “gemaakt in Italië”) zonder precieze herkomst, of mengen olie van lagere kwaliteit met betere olie, of gebruiken olie die niet voldoet aan alle criteria van extra vierge maar toch met dat label wordt verkocht. Er zijn ook problemen met verpakking (plastic flessen laten licht en lucht door, wat de olie sneller degradeert) en met hoe lang de olie bewaard is voordat hij bij jou terechtkomt.

Daarom is het volgens mij geen slecht idee om je olijfolie te kopen in een delicatessenwinkel of bij betrouwbare lokale producenten in het zuiden. Of om, zoals wij deze zomer deden, wat flessen mee te brengen uit je vakantieadres in Spanje of uit de Provence. Een goede olijfolie moet een beetje kruidig zijn, een fris aroma hebben, niet “vet” in de zin van zwaar of muffig, maar eerder licht fruitig of zelfs met een beetje bitterheid/pit.

Kortom, vandaag, op Wereld Olijfolie Dag, wil ik je aansporen om kritisch te zijn, om kwaliteit te zoeken, om etiketten te lezen, om te proeven en niet zomaar te kopen wat goedkoop is. Want goede olijfolie verdient respect — én hij verdient om puur te zijn.